Przeliczenie emerytury – sprawdź kogo może dotyczyć?
Wielu emerytów, który przed laty skorzystali z wcześniejszej emerytury, otrzymało później emeryturę w zaniżonej wysokości. W 2024r. zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który uznał przepisy na podstawie której pomniejszano emerytury za niekonstytucyjne. Przeliczenie emerytury nadal nie jest jednak automatyczne.
Mechanizm przyznawania zaniżonych emerytur był prosty. ZUS obliczał emeryturę powszechną, ale pomniejszał podstawę jej obliczenia o sumę wcześniej pobranych emerytur. Podstawą takiego działania był art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Problem w tym, że osoby, które skorzystały
z wcześniejszych emerytur nie wiedziały, że ich późniejsze świadczenie będzie pomniejszone. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, uznał przepis art. 25 ust. 1 b za niezgodny z Konstytucją.
Mimo tak kategorycznego rozstrzygnięcia TK ZUS-y w całej Polsce nadal odmawiają ponownego przeliczenia emerytury. Tłumaczą, że przeliczenie emerytury będzie możliwe dopiero gdy wyrok TK zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw. Decyzja ZUS nie musi jednak kończyć sprawy.
Na czym polega problem z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej?
Art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS pozwalał ZUS pomniejszać podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur. Ten przepis dotyczył głównie nauczycieli. .
Dla wielu emerytów oznaczało to realne obniżenie emerytury. Osoba, która przeszła na wcześniejszą emeryturę zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego dowiadywała się, że jej nowa emerytura zostanie pomniejszona o świadczenia, które już wcześniej pobrała.
Najważniejsze jest to, że osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., nie mogły przewidzieć takiego skutku. W chwili podejmowania decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę nie obowiązywał jeszcze mechanizm pomniejszania emerytury powszechnej o wcześniej pobrane świadczenia.
Wyrok TK SK 140/20 — kogo dotyczy?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 może mieć znaczenie przede wszystkim dla osób, które spełniają łącznie kilka warunków:
- złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r.,
- następnie uzyskały emeryturę powszechną,
- ZUS przy obliczeniu emerytury powszechnej zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej,
- podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o sumę wcześniej pobranych świadczeń.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że w takim zakresie art. 25 ust. 1b narusza art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, czyli prawo do zabezpieczenia społecznego oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Jak można doprowadzić do przeliczenia emerytury?
W pierwszej kolejności o przeliczenie emerytury należy zwrócić się do ZUS. Niestety ZUS-y w całej Polsce nadal często odmawiają wznowienia postępowania i przeliczenia emerytury. Najczęstszy argument ZUS brzmi: wyrok TK SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, więc — zdaniem organu — nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania ani ponownego przeliczenia świadczenia.
Ten problem został dostrzeżony także przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który kierował wystąpienia dotyczące nieopublikowania korzystnego dla emerytów wyroku TK oraz systemowego rozwiązania sprawy wcześniejszych emerytów. RPO informował również o zapowiedziach prac legislacyjnych mających uregulować tę kwestię.
W praktyce oznacza to, że wielu emerytów otrzymuje decyzje odmowne, mimo że ich sytuacja odpowiada tej, którą oceniał Trybunał Konstytucyjny.
Czy brak publikacji wyroku TK zamyka drogę do sądu?
Absolutnie nie.
ZUS, jako organ rentowy, często odmawia działania, powołując się na brak publikacji wyroku. Sąd ubezpieczeń społecznych może jednak ocenić sprawę szerzej. W orzecznictwie coraz powszechniejszy staje się pogląd, że nieopublikowany wyrok TK nie stanowi problemu do przeliczenia emerytury.
Co można zrobić po decyzji odmownej ZUS?
Jeżeli ZUS odmówił przeliczenia emerytury Decyzję ZUS można zaskarżyć do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Istotne jest, aby w odwołaniu prawidłowo wykazać, że dana osoba mieści się w zakresie wyroku TK SK 140/20, czyli że wniosek o wcześniejsze świadczenie został złożony przed 6 czerwca 2012 r., a ZUS następnie pomniejszył emeryturę powszechną o pobrane wcześniej świadczenia.
Ile czasu jest na odwołanie od decyzji ZUS?
Odwołanie od decyzji ZUS wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, ale kierowane jest do właściwego sądu okręgowego — sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
