Jak liczyć pracownikowi dni wolne na opiekę w przypadku niepełnego wymiaru czasu pracy?

Pracownicy wychowujący dzieci do 14 roku życia mogą wykorzystać dni wolne na opiekę. W praktyce pojawia się wiele wątpliwości  w przypadku osób zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czy pracownik zatrudniony na pół etatu ma prawo do dwóch dni wolnych? Czy należy przeliczyć je proporcjonalnie do etatu? A co w sytuacji, gdy pracownik pracuje tylko przez część tygodnia?

Art. 188 Kodeksu pracy

Uprawnienie do zwolnienia od pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem funkcjonuje w polskim prawie pracy od wielu lat. Pierwotnie przepis przewidywał wyłącznie możliwość skorzystania z dwóch dni wolnych od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Rozwiązanie to było stosunkowo proste w przypadku pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, jednak powodowało liczne problemy interpretacyjne przy nietypowych rozkładach czasu pracy oraz zatrudnieniu na część etatu.

W celu uelastycznienia przepisów ustawodawca wprowadził możliwość korzystania ze zwolnienia nie tylko w dniach, ale również w godzinach. Obecnie art. 188 § 1 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik wychowujący co najmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat ma prawo do zwolnienia od pracy w wymiarze:

• 16 godzin albo
• 2 dni

w ciągu roku kalendarzowego, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

O sposobie wykorzystania zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku składanym w danym roku kalendarzowym.

Komu przysługuje zwolnienie na opiekę nad dzieckiem?

Prawo do zwolnienia przewidzianego w art. 188 Kodeksu pracy przysługuje każdemu pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko, które nie ukończyło 14 roku życia.

Uprawnienie to przysługuje niezależnie od:

• rodzaju umowy o pracę,
• stażu pracy,
• zajmowanego stanowiska,
• wymiaru etatu.

Pracownik zachowuje za okres zwolnienia pełne prawo do wynagrodzenia.

Warto pamiętać, że z uprawnienia mogą korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka, jednak łączny wymiar zwolnienia wynosi 16 godzin albo 2 dni. Oznacza to, że rodzice muszą zdecydować, które z nich będzie korzystać z przysługującego zwolnienia.

Jak liczyć opiekę przy niepełnym etacie?

Kluczowe znaczenie ma art. 188 § 3 Kodeksu pracy, zgodnie z którym:

„W przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy zwolnienia od pracy udziela się w wymiarze godzinowym ustalonym proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika.”

Oznacza to, że dla niepełnoetatowców ustawodawca nakazuje ustalenie limitu godzinowego odpowiadającego wymiarowi etatu.

Przykładowo:

• 1/2 etatu – 8 godzin,
• 3/4 etatu – 12 godzin,
• 1/4 etatu – 4 godziny.

Niepełną godzinę zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Czy pracownik na pół etatu zawsze ma dwa dni opieki?

Niekoniecznie.

W praktyce pojawiają się wątpliwości czy pracownik na część etatu zachowuje prawo do dwóch pełnych dni wolnych na opiekę? Odpowiedź na takie pytanie nie jest oczywista. 

Przykładowo pracownik zatrudniony na 1/2 etatu może wykonywać pracę:

• przez pięć dni w tygodniu po 4 godzin
• przez dwa dni w tygodniu po 10 godzin dziennie lub w innych konfiguracjach czasowych

W takim przypadku jego roczny limit wynosi 8 godzin.

Gdyby przyjąć, że pracownikowi na pół etatu zawsze przysługują dwa pełne dni wolne na opiekę to mogłoby to prowadzić do rezultatów sprzecznych z zasadą proporcjonalnego ustalania wymiaru zwolnienia. 

Dlatego ustalając wymiar dni wolnych należy odnosić go do ilości dni, w których pracownik wykonuje pracę. W naszym przykładzie pracownik, który wykonuje pracę 5 dni w tygodniu po 4 godziny będzie miał 2 dni wolnego. W drugim przykładzie natomiast – gdzie pracownik wykonuje pracę przez 2 dni w tygodniu, będzie mu przysługiwał tylko jeden dzień wolnego.

Przy ustalaniu zwolnienia na opiekę dla pracownika w niepełnym wymiarze czasu pracy kluczowe znaczenie ma proporcjonalny limit godzinowy wynikający z wymiaru etatu.

W przypadku wątpliwości dotyczących rozliczania czasu pracy warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika specjalizującego się w prawie pracy.