W szczególnych przypadkach kodeks karny umożliwia zakończenie postępowania karnego bez skazania sprawcy. Warunkowe umorzenie postępowania karnego, jako sposób zakończenia sprawy karnej jest dla oskarżonego z wielu powodów bardzo korzystny.

Warunkowe umorzenie postępowania karnego, jako alternatywa dla skazania

Jednym z istotniejszych powodów jest fakt, iż dane osoby, wobec której zostało zastosowane warunkowe umorzenie umieszcza się w Krajowym Rejestrze Karnym, jednakże nie jest to równoznaczne z wpisem o skazaniu tej osoby. Zatem w świetle prawa osoba taka uważana jest za niekaraną.

Kiedy możliwe jest zastosowanie warunkowego umorzenia?

Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania można złożyć na każdym etapie postępowania. Sąd każdorazowo ocenia czy materialne przesłanki warunkowego umorzenia są spełnione.

Wymogi:

  1. nieznaczna wina i społeczna szkodliwość czynu
    Te cechy czynu muszą zaistnieć łącznie! W skrócie – przestępstwa drobne nie powinny budzić oburzenia społecznego, a konieczność ukarania sprawcy za popełniony czyn zabroniony jest nieznaczna. Z kolei zachowanie sprawcy choć sprzeczne z prawem nie wymaga surowej reakcji karnej.
  2. brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu
    Sąd na podstawie zebranych w sprawie dowodów powinien mieć pewność co do tego, że oskarżony popełnił zarzucane mu przestępstwo. Oskarżony nie musi przyznać się do winy, jak i również nie musi dostarczać dowodów na swoją niekorzyść, aby sąd wobec niego zastosował warunkowe umorzenie postępowania.
  3. uprzednia niekaralność za przestępstwo umyślne
    O warunkowe umorzenie postępowania może ubiegać się osoba, która nie była dotychczas karana za przestępstwo umyślne. Przestępstwo umyślne z reguły polega na tym, iż sprawca będąc świadomym bezprawności czynu, swoim działaniem zmierza do jego popełnienia.
  4. pozytywna prognoza kryminologiczna
    Sąd umorzy postępowanie jeżeli w jego ocenie, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

Granica zagrożenia karą, jako przesłanka warunkowego umorzenia postępowania karnego

Warunkowe umorzenie postępowania możliwe jest tylko w przypadku przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 5.

Jakie obowiązki mogą zostać nałożone na oskarżonego?

Okres próby w przypadku warunkowego umorzenia postępowania wynosi od roku do 3 lat. Sąd w okresie próby stosuje obligatoryjne (obowiązkowe) oraz fakultatywne (według własnego uznania i potrzeby) obowiązki wobec sprawcy.

Obligatoryjnie sąd zobowiązuje oskarżonego do:

  • naprawienia szkody w całości lub części,
  • w miarę możliwości nakłada również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
  • albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę.

Do fakultatywnych obowiązków zalicza się:

  • informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
  • przeproszenie pokrzywdzonego,
  • wykonanie ciążących na sprawcy świadczeń alimentacyjnych,
  • powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
  • poddanie się terapii uzależnień,
  • poddanie się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
  • powstrzymanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób,
  • opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
  • świadczenie pieniężne,
  • zakaz prowadzenia pojazdów do lat 2.

Kiedy można podjąć postępowanie warunkowo umorzone?

Sąd, w oparciu o regulację zawartą w art. 68 k.k., podejmuje lub może podjąć warunkowo umorzone postępowanie .

Obligatoryjnie sąd podejmuje postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne (a sąd prawomocnie go za to skazał).

Z kolei fakultatywne podjęcie postępowania warunkowo umorzonego następuje wtedy, gdy sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.

Ważne! Podjęcie warunkowego umorzenia nie może nastąpić później, niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Warunkowe umorzenie postępowania, jako łagodny sposób reakcji karnej na przestępstwo, nie jest doceniane. Postępowania w sprawach drobnej przestępczości zazwyczaj kończą się dobrowolnym poddaniem się karze (art. 335 k.p.k.). Warunkowe umorzenie postępowanie niesie za sobą dobrodziejstwa, które nie występują przy zastosowaniu dobrowolnego poddania się karze, w szczególności sprawca nie ponosi kary, a także – z uwagi na fakt że warunkowe umorzenie to nie skazanie – nie następuje stygmatyzacja sprawcy czynu.